Sołectwa co do zasady są jednymi z najmniejszych jednostek pomocniczych o najsilniejszych więzach łączących mieszkańców, usytuowanych głównie na terenach o charakterze wiejskim. Pod względem funkcjonalnym, społecznym i gospodarczym jednostek tych nie można zrównywać z innymi jednostkami pomocniczymi, które powstały na terenach o charakterze miejskim (osiedla, dzielnice) i które w stosunku do sołectw dysponują znacznym potencjałem demograficznym i ekonomicznym. Warto w tym miejscu wskazać, że sołectwa reprezentują dobrze określoną wspólnotę interesów ich mieszkańców wynikającą ze wspólnej tradycji historycznej. Co więcej: interesy te – ze względu na swoją skalę – są często możliwe do zaspokojenia na poziomie niższym niż poziom gminy. Z tego względu można mówić o potrzebie zapewnienia im adekwatnych instrumentów rozwoju.
Zakres zadań powierzonych sołectwu jest każdorazowo ustalany w jego statucie uchwalonym przez radę właściwej gminy. Oznacza to, że zakres zadań sołectwa będzie się różnił w poszczególnych przypadkach. Możliwe jest jednakże wskazanie na jego pewien typowy zakres obejmujący:
- zapewnienie udziału mieszkańców w rozpatrywaniu spraw dotyczących ich miejsca zamieszkania. Mieszczą się tu takie uprawnienia jak np. opiniowanie projektów uchwał rady gminy o podstawowym znaczeniu (jak np. budżet, miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego);
- dbałość o zaspokojenie potrzeb mieszkańców sołectwa i reprezentowanie ich interesów na zewnątrz. Typową kompetencją jest tu np. składanie do władz gminy wniosków dotyczących interesów mieszkańców;
- wspomaganie gminy w realizacji jej zadań. Sztandarowym przykładem z tego zakresu jest pobór podatków i opłat lokalnych w drodze inkasa przez sołtysów;
- pełnienie funkcji organizacyjnej wobec społeczeństwa wsi.
Wszystkie wymienione zadania są bardzo istotne z punktu widzenia mieszkańców wsi istotne jest, by choć ich część była możliwa do bezpośredniej realizacji przez sołectwa. Wiąże się to jednak z koniecznością dysponowania przez tę jednostkę pomocniczą określonymi środkami finansowymi. W chwili obecnej uzależnione jest od dobrej woli władz gminy. Niektóre z nich przeznaczają znaczne kwoty do wyłącznej dyspozycji sołectw, są jednak i takie, które nie przyznają na ten cel żadnych środków. Uwzględniając istotną rolę społeczności wsi w zaspokajaniu podstawowych potrzeb społecznych, zasadnym wydaje się zapewnienie przyznania określonych środków finansowych na ten cel. Dzięki podjęciu przedłożonej ustawy nastąpi istotny wzrost aktywności społecznej i inicjatyw obywatelskich. W konsekwencji, osiągnięte poprzez uchwalenie przedłożonej ustawy rezultaty, będą znacząco większe niż wynikające z prostej kalkulacji ekonomicznej przekazanych środków.
Tym samym bedzie to bodziec pro rozwojowy dla terenów wiejskich. Nie można też zapomnieć o tym, że ustawa ta pozwoli na uniezależnienie się społeczności wsi od lokalnych uwarunkowań politycznych – co stanowi cel również samo w sobie.
